Wat zijn cones?

Je hebt het ongetwijfeld al eens gehoord: ‘ik stook op cone 10’ of ‘cone 8’. Waarom spreken keramisten minder over temperatuur en eerder over het conenummer waarop ze stoken?

Dat komt omdat cones meer informatie geven dan alleen de eindtemperatuur die je instelt of die je digitale controller aangeeft.

Wat zijn cones?

Cones zijn pyrometrische kegels, zoals Orton cones, die gebruikt worden in de keramiekoven om de warmtewerking te meten. Ze buigen om bij een bepaalde combinatie van temperatuur én tijd, ook wel ‘heatwork’ genoemd.

Heatwork is de totale hoeveelheid warmte-energie die een keramisch object tijdens het stoken opneemt. Dit wordt niet alleen bepaald door de eindtemperatuur, maar ook door hoe lang die temperatuur wordt aangehouden (pendelen) en hoe snel of traag je ernaartoe stookt.

Een lange, trage stook kan ervoor zorgen dat een cone al buigt bij een lagere piektemperatuur, terwijl dezelfde cone bij een snelle stook pas ombuigt bij een hogere piektemperatuur. Cones vormen dus een visuele controle om te verifiëren of de oven de juiste combinatie van temperatuur en heatwork heeft bereikt.

Conenummers beschrijven daardoor beter wat keramisten echt willen bereiken: voldoende heatwork voor een bepaalde klei of glazuur, ongeacht de exacte eindtemperatuur.

Cones worden uitgedrukt in nummers, bijvoorbeeld cone 022 of cone 6. Let op: cone 06 en cone 6 zijn niet hetzelfde. Elke cone komt overeen met een bepaalde temperatuur, maar dit is geen exacte waarde, eerder een referentie. Het geeft aan onder welke omstandigheden (bijvoorbeeld met welke stijgsnelheid in de laatste fase) een bepaalde cone buigt.

Welke soorten cones?

Je hebt kleine cones, standaard (grote) cones en self supporting cones.

Kleine cones worden vooral gebruikt in handmatige ovens met een kiln-sitter, waarbij een mechanisch systeem de oven automatisch uitschakelt zodra een bepaalde heatwork bereikt is. Ze zijn ook handig in kleinere ovens met beperkte ruimte. Kleine cones die op een ovenplaat worden geplaatst, buigen ongeveer 5°C later dan grote of self supporting cones met hetzelfde nummer.

Standaard of grote cones verschillen weinig van self supporting cones in hoe ze heatwork weergeven. Ze moeten wel in een steunhouder geplaatst worden. Het aflezen kan daardoor iets variëren als ze niet telkens op exact dezelfde manier geplaatst worden (hoek, diepte, scheefstand). Ze worden onder een hoek van ongeveer 8° geplaatst en moeten voldoende ruimte hebben om vrij te kunnen buigen.

Self supporting cones hebben een ingebouwd voetje, waardoor je geen aparte houder nodig hebt. Ze geven doorgaans iets consistentere resultaten, omdat de startpositie altijd identiek is.

Hoe lees je cones?

Cones bestaan uit een mengsel van keramische materialen die vervormen bij een bepaalde heatwork. Om die heatwork in je oven te meten, werk je met sets van drie cones:

• de eerste cone (guide cone): één nummer lager
• de middelste cone (firing cone): de doelcone
• de laatste cone (guard cone): één nummer hoger

Wil je bijvoorbeeld stoken op cone 6, dan plaats je cone 5, 6 en 7 in de oven.

Bij een ideale stook op cone 6 zie je het volgende:

• cone 5 is volledig doorgebogen en raakt de ovenplaat
• cone 6 is ongeveer tot 90° gebogen
• cone 7 is slechts licht gebogen

De buiging vertelt je of je te laag, correct of te hoog (te veel heatwork) hebt gebakken. Zo kan je je stookschema (snelheid, pendelen en eindtemperatuur) gericht bijsturen.

Plaatsing in de oven

Idealiter plaats je één set cones bovenin de oven en één onderin. Eventueel kan je ook in het midden een set toevoegen. Zo krijg je inzicht in de warmteverdeling binnen je oven.

Gebruik een steunhouder of self supporting cones en zorg voor voldoende afstand tot je werk, zodat de cones bij het ombuigen niets raken.

Om af te sluiten, de voordelen van werken met cones:

• Meting van heatwork: cones meten de combinatie van tijd en temperatuur, wat cruciaal is voor glazuurontwikkeling
• Betrouwbare controle: ze tonen of de oven effectief de gewenste warmtewerking heeft bereikt
• Voorkomen van problemen: je vermijdt onderbakken (ruwe glazuren) of overbakken (lopende glazuren)
• Inzicht in je oven: je detecteert temperatuurverschillen binnen de oven

Succes!